Ngày 16-17/8/1945, Đại hội Quốc dân họp ở Tân Trào đã nhất trí tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa của Đảng; qui định Quốc kỳ, quốc ca và cử ra Uỷ ban dân tộc giải phóng Việt Minh (tức Chính phủ lâm thời) do Cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Thành phố Bắc Giang hôm nay

Ngay sau đại hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi đồng bào, các đoàn thể cứu quốc, các cán bộ chiến sỹ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta!”. Ở bắc Giang lúc này, tình hình rất khẩn trương. Nắm được kế hoạch Tỉnh trưởng Bắc Giang sẽ trao chính quyền tỉnh cho bọn Đại Việt vào sáng ngày 18/8/1945, ngay tối 17/8, cơ sở cách mạng của ta ở thị xã Phủ Lạng Thương (tức thành phố Bắc Giang ngày nay) đã kịp thời báo cho cơ sở cách mạng ở xã Song Khê (Yên Dũng). Khoảng 22h00 đêm, tại xã Song Khê, quần chúng đã tập trung để chờ lệnh hành động.

Đồng chí Hồ Công Dự đã nhanh chóng triệu tập một cuộc họp cán bộ chủ chốt hai huyện Việt Yên, Yên Dũng tại đình Song Khê quyết định khởi nghĩa giành chính quyền tỉnh trước khi Tỉnh trưởng Bắc Giang và bọn Đại Việt hành động.
Khoảng 4h00 sáng ngày 18/8/1945, hai đồng chí Hồ Công Dự và Ninh Văn Phan dẫn đầu một đội tự vệ khoảng 6,7 người được trang bị vũ khí, xuất phát từ đình Song Khê đột nhập vào dinh tỉnh trưởng lúc 6 giờ sáng.Vốn đã hoang mang lại ở vào một tình thế hoàn toàn bất ngờ không thể chống cự , Tỉnh trưởng Bắc Giang Nguyễn Ngọc Đĩnh buộc phải đầu hàng, nộp vũ khí và đích thân gọi Chánh bảo an sang dinh tỉnh trưởng nhận lệnh đầu hàng Việt Minh. Sau khi nghe đồng chí Hồ Công Dự thuyết phục, Chánh bảo an  xin quy thuận, giao toàn bộ vũ khí và trại bảo an binh cho Việt Minh. Ta cử ngay lực lượng chiếm trại bảo an binh, thu gần 200 khẩu súng. Viên chánh bảo an và số đông anh em binh lính xin gia nhập lực lượng vũ trang cách mạng. Lúc đó là 7 giờ sáng. Cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay trên dinh tỉnh trưởng và trại bảo an binh. Ta ra lệnh cho Nguyễn Ngọc Đĩnh gọi điện thoại báo cho tên chỉ huy quân đội Nhật ở Bắc Giang biết tin Việt Minh đã khởi nghĩa chiếm thị xã Phủ Lạng Thương và yêu cầu Nhật phải điều đình ngay với Việt Minh. Tình thế lúc này làm cho bọn Nhật không dám từ chối và phải ngồi vào bàn hội nghị, chấp nhận những điều kiện do Việt Minh đưa ra:
- Việt Minh hoàn toàn làm chủ tỉnh Bắc Giang, giữ gìn trật tự an ninh trong tỉnh.
- Quân Nhật đóng ở các nơi trong tỉnh phải rút về tập trung tại Cầu Lồ (Lục Ngạn) và Phủ Lạng Thương, không được mang vũ khí ra phố, không được vận chuyển thóc đi nơi khác.
Trong khi ta đang điều đình với Nhật, lực lượng tự vệ và quần chúng nhân dân các phủ, huyện: Lạng Giang, Việt Yên, Yên Thế, Yên Dũng, Hiệp Hoà từ các ngả đường tiến vào thị xã tuần hành thị uy. Cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ tràn ngập các ngả đường. Bộ máy chính quyền tay sai địch đã hoàn toàn bị đập tan. Khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh Bắc Giang đã hoàn toàn thắng lợi.
Sáng 19-8-1945, lực lượng khởi nghĩa chiếm phủ đường phủ Lạng Giang; tại phố Phủ, thị xã Phủ Lạng Thương, (nay là phố Tiền Giang – thành phố Bắc Giang) thu 8 súng.
Tại Hữu Lũng, được tin Tỉnh trưởng Bắc Giang đã đầu hàng Việt Minh, chính quyền đã về tay nhân dân, Tri châu Lã Văn Lô hoảng sợ tìm gặp Việt Minh xin trao chính quyền. Ngày 19-8-1945, lực lượng vũ trang của ta tấn công đồn Mẹt, dùng loa kêu gọi binh lính hạ vũ khí đầu hàng. Trước khí thế hừng hực của lực lượng cách mạng, binh lính trong đồn không dám chống cự, hạ vũ khí đầu hàng. Tri châu Lã Văn Lô giao toàn bộ sổ sách, ấn tín cho quần chúng cách mạng.
Ngày 21-8-1945, tại sân vận động thị xã Phủ Lạng Thương, Tỉnh uỷ Bắc Giang tổ chức một cuộc mít tinh, có hàng ngàn người dự. Tại cuộc mít tinh, Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Bắc Giang do đồng chí Nguyễn Thanh Bình làm Chủ tịch đã ra mắt nhân dân. Tiếng hò reo, tiếng hô ủng hộ Uỷ ban nhân dân Cách mạng lâm thời vang lên như sấm dậy.
Cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Bắc Giang đã góp phần đập tan ách thống trị thực dân ngót một trăm năm, chế độ phong kiến hàng ngàn năm, góp phần cùng nhân dân cả nước lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưa cách mạng nước ta bước sang một kỉ nguyên mới - Kỉ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.